کشف کوچکترین نماد پرنده ساسانی
در 2026، باستانشناس ابولحسن اتابکی در صخرههای دشت مارودشت، استان فارس، کوچکترین نماد پرنده ساسانی را پیدا کرد. این نقش، با ابعاد ۳×۲ سانتیمتر، با تکنیک خردهکاری یا خراشکاری بر روی صخره نقشگذاری شده و در کنار خطنویسی فارسیپیلوی دورهی آخر ساسانیان قرار دارد.
جزئیات فنی و معنوی
نقاشی پرنده با خطوط باریک و حفرات نازک و کم عمق بهصورت خطوطی محدود شده است. اتابکی اشاره کرد که پرنده در هنر ساسانی بهعنوان نمادی از پیامرسانی، سرور و ارتباط میان زمین و آسمان شناخته میشد. او بیان کرد که این تصویر در کنار خطنویسی، احتمالاً به مفاهیم رهایی روح و سرنوشت آن اشاره دارد.
ارتباط با هنرهای بعدی
اتابکی تأکید کرد که سنت تصویری پرنده پس از سقوط امپراطوری ساسانی در دورهی اسلامی ادامه یافت و در دورههای ایلخان، تیموری و صفوی به اوج خود رسید. پرندگان بر شاخههای درخت در نقاشیهای کوچکنقاشی فارسی، نه تنها تزئینی بودند بلکه جو شعری و روحانی را تقویت میکردند.
تفسیرهای تاریخی
تاریخدان نجمه ابراهیمی، که در این تحقیق نیز مشارکت داشت، گفت که پرنده با خطوط خطی و حفرات باریک، نمادی از گذار روح از دنیای مادی به دنیای معنوی است. او اشاره کرد که در متون آویستا و فارسیپیلوی، پرندگان بهعنوان واسطههای میان دنیای مادی و معنوی یا حامل پیامهای الهی شناخته میشدند.
اهمیت موقعیت جغرافیایی
دشت مارودشت، که در نزدیکی مکانهای تاریخی مهمی چون پرسپولیس، نقشروستام و نقشرجب قرار دارد، در طول تاریخ از دورهی اول میلادی تا دوره ساسانی، نقش سیاسی و مذهبی مهمی ایفا کرده است. وجود نقش پرنده و خطنویسی در این منطقه، نشاندهنده ادامه تعامل میان تصویر و متن در هنر ساسانی است.
چشمانداز پژوهشی
ابراهیمی افزود که انتشار کامل و مطالعهی این اثر، شامل خواندن کامل خطنویسی و مقایسه با نمونههای مشابه، میتواند درک بهتری از نقش نمادپرنده و مفاهیم دینی در هنر و فرهنگ ساسانی ارائه دهد. این کشف، نمونهای نادر از تعامل تصویر و متن در هنر ساسانی است.
پایان
تحقیقات کامل در مورد این نقش و خطنویسی، میتواند به فهم بهتر نقش نمادپرنده و مفاهیم دینی در هنر و فرهنگ ساسانی کمک کند.
